TYT/AYT

Tarih Ve Zaman

Tarih Bilimi

A.Tanımı

Tarih insan topluluklarının geçmişteki tüm faaliyetlerini inceleyen sosyal bir bilimdir. Bir olayın, tarihin konusu olabilmesi için;

  • Geçmişte yaşanması,
  • Yer ve zamanının belli olması,
  • Sebep- sonuç ilişkisinin bulunması,
  • Kaynaklara dayalı olması,
  • Merkezinde insanın bulunması gerekir.

B. Konusu

Geçmiş zamanda yer alarak insanı doğrudan veya dolaylı yoldan etkileyen tüm faaliyetler tarihin konusu kapsamına girmektedir. Özetle tarihin konusu insandır ve insanın olmadığı yerde tarih de olmaz.

Örnek: Yaşanılan bir pandemi salgını tarihin konusu olarak değerlendirilmez, fakat salgından insanların zarar görmesi tarihin konusunu oluşturur.

Tarih biliminin araştırma konusu içerisine giren iki önemli unsur olay ve olgudur.

Olay:  Geçmişte meydana gelen başlangıç ve bitiş tarihleri belirli olan gelişmelerdir.

  • İstanbul’un Fethi, Malazgirt Savaşı, Talas Savaşı

Olgu:  Olayların ortaya çıkardığı uzun süreçli sonuçtur.

  • Yeniçağın Açılması, Anadolu’nun Türkleşmesi, Türklerin İslamiyet’i Kabulü

C. Tarihi Olayın Özellikleri

  • Etki ve sonuçları bakımından diğer olaylarla ilişkilidir.
  • Birden çok sebebi vardır.
  • Kesin yasaları yoktur.
  • Tekrarlanamaz.
  • Deney ve gözlem yapılamaz.
  • Pozitif bilimlere benzerlik göstermez.
  • Toplumları etkiler.
  • Genelleme yapılmaz.

D. Tarihçinin Olaylara Bakış Açısı

  • Olayları ele alırken tarihi bilgileri döneminin şartlarına göre değerlendirmelidir.( Uzun yıllar önce yaşanmış bir olayın bugünün bakış açısı ve değer yargılarıyla ele alınması doğru değildir)
  • Nesnel ve objektif(tarafsız)  olmalıdır.
  • Tarihsel bir araştırmayı mutlaka kaynaklar temel alarak gerçekleştirmeli ve olabildiğince kaynak çeşitliği yaratmalıdır.
  • Yaptığı araştırmalarda yer ve zaman kavramlarını kullanmalıdır.
  • Araştırmalarında tarihin alt dallarından ve yardımcı bilimlerden faydalanmalıdır.
  • Tarihi bilgilerin ulaşılan yeni kaynaklar veya mevcut kaynakların yeniden değerlendirilip yorumlanması ile değişkenlik gösterebileceğini bilmelidir.

E.Yöntemi

Tarih bilimi kendi özgü şartları ve çalışma yöntemleri diğer bilimlerden ayrılmıştır. Bu doğrultuda tarih  araştırmalarında sonuca ulaşılabilmesi için izlenilmesi gereken yöntemler şu şekildedir:

  1. Tarama (Kaynak Arama); Tarihin kendine özgü yöntemler ile bilimsel bilgiyi ortaya çıkarmak için kaynaklardan yararlanarak verilerin bulunma safhasıdır.
  2. Tasnif (Sınıflandırma); Elde edilen verilerin belirli bir düzen içinde çeşitli bölümlere ayrılmasıdır. Tarihçinin isteği üzerine veriler zamana, yere ve konuya göre sınıflandırılabilir.
  3. Tahlil (Çözümleme); Verilerin kaynak ve bilgi yönünden yeterliğinin kontrol edilmesidir.
  4. Tenkit (Eleştiri); Toplanan kaynakların gerçek ve doğruluğunun tespit edilmesidir. Bulunan veriler güvenilir bulunulursa araştırmalarda kaynak olarak kullanılır.
  5. Dış Tenkit: Kaynağın yazarı, basıldığı yer ve zamanı gibi unsurlara bakılarak belge değerinin olup olmadığının kontrol edilmesidir.
  6. İç Tenkit: Kaynağın içerisinde yer alan bilgilerin güvenilir olup olmadığı kontrol edilmesidir.
  7. Terkip (Sentez); Toplanan verileri bir araya getirerek sonuca gitme sürecidir.

F.Kaynak

Tarih bilimi için vazgeçilmez unsur olan kaynaklar yazıldıkları döneme göre ikiye ayrılır.

I. Elden Kaynaklar: Tarihî olayın geçtiği döneme ait her türlü bulgudur.

II.Elden Kaynaklar: Olayın geçtiği döneme yakın veya birinci elden kaynaklardan yararlanılarak meydana getirilen eserlerdir.

Tarihi kaynaklar ayrıca kullanılan malzemenin türüne ve cinsine göre kendi arasında sınıflandırılabilir.

  1. Yazılı kaynaklar: Ferman, mühür, para, gazete, hatıra, kitabe, yıllıklar, antlaşmalar vb.
  2. Sözlü kaynaklar: Destan, efsane, hikâye, şiir vb.
  3. Kalıntılar: Arkeolojik buluntular; taş, toprak, kemik,  fosiller madenden yapılmış eşyalar, mezarlar vb.
  4. Çizili, sesli ve görüntülü kaynaklar: CD, film, fotoğraf, resim vb

G. Diğer Bilimler İle İlişkisi

Tarihi olaylar diğer bilimler gibi ispatlanabilir deney kullanılabilir bir bilim değildir. Bu yüzden tümdengelim ve tümevarım yöntemleriyle kavranamaz. Bu durum tarihçinin çalışmalar yaparken farklı bilim dallarından yararlanmasını sağlamıştır.

  1. Kronoloji;  Zaman bilimidir geçmişteki  olay ve olguların zamanın tespit eder.
  2. Coğrafya;  Yer bilimidir, İnsan ve mekânın karşılıklı etkileşimi inceler.
  3. Diplomasi: Siyasi belgelerin cins, şekil ve içerik olarak değerlendirmesini yapar.
  4. Arkeoloji: Kazı bilimidir, toprak ve su altından kalıntıları ortaya çıkarır. Özellikle yazının olmadığı dönemlerin aydınlatılmasında büyük öneme sahiptir.
  5. Heraldik: Tarihte devletler tarafından kullanılan armaları inceler.
  6. Etnografya: Toplumların örf, âdet, gelenek ve yaşayışlarını inceler.
  7. Antropoloji; İnsan ırkını oluşumunu ve kültürlerinin gelişimini araştırır.
  8. Nümizmatik: Eski   paraları inceler
  9. Paleografya: Eski yazıları alfabeleri okunasını sağlar ve bunların zaman içerisindeki değişimlerini inceler.
  10. Filoloji: Dil bilimidir, dillerin tarihini, gelişimini ve değişimini inceler.
  11. Epigrafi: Kitabeleri inceler.
  12. Kimya: Kullandığı Karbon 14 metodu ile  tarihsel bulguların yaşının hesaplamasını sağlar.

Zamanın Taksimi

Takvim Sistemleri

İnsanoğlu zamanı gün, hafta, ay, yıl gibi belli periyotlara bölmüş ve düzenli bir sistem içinde binlerce yıldır takvimi kullanmıştır.  Bu süreçte bir çok medeniyet farklı takvimler kullanırken, bu takvimler iki esasa dayalı olarak hazırlanmıştır.

Türklerin Kullandıkları Takvimler

Türkler  tarih boyunca yaşadıkları coğrafyaya göre kültürel, ekonomik ve dinî etkileşimlerin ürünü olarak çeşitli takvimler kullanmışlardır.

12 Hayvanlı Türk Takvimi

  • Türklerin kullandığı ilk takvimdir.
  • Güneş yılı esasına göre düzenlenmiştir
  • Yıllar, hayvan adları ile gösterilir. [sıçgan (sıçan), ud (öküz), bars (pars), tavışgan (tavşan), lu (ejder)]
  • Aylar  sayı ile belirtilmiştir.
  • Çin ve Tibetliler tarafından da kullanılmıştır.

Hicri Takvim;

  • Ömer Dönemi’nde oluşturulmuştur.
  • Ay yılını esas almıştır.
  • Hz. Muhammed’in Medine’ye hicret tarihi (622), başlangıç kabul edilmiştir.
  • Türklerin İslamiyet’i kabul ettikten sonra kullandığı takvimdir.
  • 1 Ocak 1926’ya kadar kullanılmıştır.
  • Günümüzde İslam dünyası, dinî günleri hicri takvime göre belirlemektedir.

Celâli Takvim;

  • Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’ın (1072-1092) emriyle Ömer Hayyam başkanlığında kurulan bir komisyon tarafından hazırlanmıştır.
  • Güneş yılı esasına göre düzenlenmiştir.
  • Başlangıç 15 Mart  1079 yılı kabul edilmiştir.
  • Babürler tarafından da kullanılmıştır

 Rumi Takvim;

  • II.Mahmud döneminde tüm resmi ve mali işlerin düzenlenmesi amacıyla kulanılmıştır.
  • Güneş yılı esasına göre düzenlenmiştir.
  • Başlangıç olarak hicret (622) kabul edilmiştir.
  • Takvime göre 1 Mart yılbaşıdır.

Miladi Takvim;

  • Mısırlılar tarafından hazırlanmış, Romalılar geliştirilmiştir.
  • Papa Papa 13. Gregorious son şeklini vermiş, bu nedenle “Gregoryen takvimi” olarak da bilinir.
  • Günümüzde  en yaygın kullanılan takvimdir.
  • 1 Ocak 1926 tarihi itibari ile kullandığımız takvimdir.
  • Güneş yılı esasına göre düzenlenmiştir.
  • Başlangıç olarak Hz.İsa’nın doğumu kabul edilmiştir.

Tarihin Dönemlendirilmesi

Tarihin Dönemlendirilmesi; İnsanoğlu yaşadığı zamanı belirlemek için takvimi kullanmıştır.  Yazının bulunması ile tarihi kayıtlar tutulmuş ‘’Yazı’’ insanlık için tarihçiler tarafından milat kabul edilerek yazıdan önceki zamanlar tarih öncesi, sonraki zamanlar ise tarihî dönemler olarak adlandırılmıştır.

Tarihçiler tarafından dönemlendirmede kullanılan bir diğer yöntem ise yüzyıl ve asır olarak adlandırılan yüzer yıllık kısımlardır. Bu zaman diliminde Hz. İsanın doğumu milat olarak kabul edilmiş, önceki süreç Milattan önce (M.Ö) sonrasındaki süreç ise Milattan sonra (M.S) olarak adlandırılmıştır. Bu noktada Bir sayının önünde M.Ö kısaltması yoksa o sayı mutlak suretle milattan sonraya aittir. Milattan  önceki bütün sayılara M.Ö kısaltması konulması zorunludur.

Yüzyıl Hesaplaması

  •  Bir ve iki basamaklı  sayı ise I. yüzyıldır.

6 ⇒ 1.yy

56 ⇒ 1.yy

  • Üç basamaklı sayıdan oluşan bir tarih ise yüzler basamağına bir eklenir.

751 ⇒ 7+ 1 = 8. yy

844 ⇒ 8 + 1 = 9. yy

916 ⇒ 9 + 1 = 10. yy

  • Dört basamaklı sayıdan oluşan bir tarih ise binler ve yüzler basamağındaki sayılar iki basamaklı kabul edilir ve bu sayıya bir eklenir.

1071 ⇒ 10+1=11.yy

1453 ⇒ 14+1=15.yy

1881 ⇒ 18+1=19.yy

2020 ⇒ 20 + 1 = 21. yy

  • Yarı yıl ve çeyrek asırları bulmak için ise verilen tarihin son iki basamağına bakılır.

M.Ö. 1453 ⇒5. yüzyıl, I. yarıyıl, II. çeyrek

M.Ö. 1326  ⇒  14. yüzyıl, 1I. yarıyıl, III. çeyrek

M.S. 1699⇒ 17. yüzyıl, II. yarıyıl, IV. çeyrek

M.S. 2020 ⇒ 21. yüzyıl, I. yarıyıl, I. çeyrek


Yasal Uyarı: Yayınlanan yazıların/içeriklerin tüm hakları “tarihbilgini.com” aittir.  Kaynak gösterilmeden  yazının/içeriğin tamamı yada bir kısmı kullanılamaz.

Daha Fazla Göster
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.