TYT/AYT
Trend

İlk Çağ Medeniyetleri

ANADOLU MEDENİYETLERİ

HİTİTLER

  • Kızılırmak çevresinde Hattuşaş (Boğazköy) merkezli kurulmuştur.
  • Kuruluş aşamasındaki feodal yapısı ilerleyen süreçte merkezi devlet teşkilatlanmasına dönüşmüştür.
  • Teokratik- Monarşi sistemi doğrultusunda Kral tanrı adına ülkeyi yönetir.
  • Kral; Başrahip, Başyargıç ve Başkomutan ünvanlarına sahiptir.
  • Kraldan sonra devlet idaresinde en yetkili kişi Tavananna denilen kraliçedir.
  • Devlet işlerinde Krala danışmanlık yapan ve soylulardan oluşan Pankuş Meclisi vardır.
  • Çivi yazısı ve hiyeroglif yazısı kullanmışlardır.
  • Piyade ve süvarilerden oluşan güçlü bir orduya sahip olmuşlardır.
  • Çok tanrılı dine benimsemiş ve diğer medeniyetlerin tanrılarına da saygı duymuşlardır.
  • Tanrıların fazlalığı sebebi ile Anadolu bu süreçte bin tanrı ili olarak adlandırılmıştır.
  • Krallar tanrılara hesap vermek amacıyla gerçekleştirdiği tüm faaliyetleri tarafsız bir şekilde “anal” adı verilen yıllıklarda anlatmışlardır.
  • Hazırladıkları hukuk kuralları ile Medeni Kanunu temelini oluşturmuşlardır.
  • Kanunlarda; işlenen suçların cezaları ekseriyetle fidye tercih edilse de devlete isyan etmenin ve cinsel suçların cezası ölüm olmuştur.
  • Tarihte bilinen ilk yazılı antlaşma olan Kadeş Antlaşmasını Mısırlılar ile yapmışlardır.

Hititler kendilerinden önce Anadolu’da büyük uygarlık oluşturan Hattilerden kültür ve dini inanış olarak etkilemiştir.


URARTULAR

  • Hurriler tarafından Doğu Anadolu’da Tuşpa (Van) merkezli kurulmuştur.
  • Hititlere benzer şekilde Teokratik- Monarşi sistemi doğrultusunda Kral tanrı adına ülkeyi yönetmiştir.
  • Krallar yaptıkları işlerde tanrıları Haldi’ye karşı sorumludur.
  • Çok tanrılı din anlayışını benimsemişlerdir.
  • Ahiret inancına sahip oldukları için ölülerini inşa ettikleri mezar odalarına eşyaları ile birlikte defnetmişlerdir.
  • Tarımsal üretimi artırmak için su kanalları ve bentler yapmıştır.
  • Yer altı kaynakları bakımından zengin demir, gümüş ve bakır yataklarına sahiptir.
  • Taş işçiliğinde ve maden işleme konusunda gelişmişleridir.
  • Mimari alanda önemli kaleler surlar, saraylar ve tapınaklar inşa etmişlerdir. 

LİDYALILAR

  • Gediz ve Küçük Menderes nehirleri arasında Sard merkezli kurulmuştur.
  • Sardest’ten başlayarak Ninova’ya kadar ulaşan Kral Yolu’nu etkin şekilde kullanarak ticaret alanında gelişerek zenginleşmişlerdir.
  • Düzenli bir askeri teşkilat yerine ücretli askerlik sistemine dayalı bir ordu kurmuşlardır.
  • Çok tanrılı din anlayışını benimsemişlerdir.
  • Pers saldırıları sonucu zayıflayarak yıkılmışlardır.
  • Dünya tarihinde madenî parayı ilk kez kullanarak takas usulü sona erdirmişlerdir.

İYONYALILAR

  • Akalar tarafından Batı Anadolu bölgesinde İzmir ve Büyük Menderes arasında kurulmuştur
  • Polis adını verdikleri şehir devletleri sistemi ile yönetilmişlerdir.
  • Efes, Milet, Foça önemli şehir devletleridir.
  • Monarşi “oligarşik” ve  “demokratik” yönetimler kurmuşlardır.
  • Deniz ticaretinde gelişerek Marmara, Akdeniz ve Karadeniz’de koloniler kurmuşlardır.
  • Çok tanrılı dini inanışı benimsemişlerdir.
  • Tanrılarını insan gibi düşünerek ölümsüz olduklarına inanmışlardır.
  • Fenike alfabesi örnek alarak kendilerine özgün uyarladıkları alfabeyi kullanmışlardır.
  • Özgür düşünce ortamının olması bilimsel ve sanatsal olarak ilerlemelerini ve önemli bilginler yetişmesini sağlamıştır.
  • Edebiyat alanında Homeros’un İlyada ve Odesa destanları önemlidir.
  • Saray ve tapınak mimarisinde gelişerek Artemis, Hera ve Apollon tapınakları inşaa etmişlerdir.

 FRİGLER

  • Ankara yakınlarındaki Gordion merkezli kurulmuştur.
  • Temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.
  • Tarıma verdikleri önem doğrultusunda hazırladıkları kanunlarda sert kurallar koymuşlardır. (Bir öküz kesen veya sabankıranın ölümle cezalandırılması)
  • Çok tanrılı dini inanışa sahiptiler.
  • En büyük tanrıları Bereket Tanrısı Kibeledir
  • Dokumacılıkta gelişmişler, Tapates denilen halı-kilimleri ünlenmiştir.
  • Fabl türünün ilk kullanan medeniyet olmuşlardır.

MEZOPOTAMYA MEDENİYETLERİ

SÜMERLER

  • Mezopotamya’nın güneyinde kurulmuş,  uygarlık tarihin en eski medeniyetlerindendir.
  • Bölgedeki medeniyetlerini temellerini atarak birçoğunu etkilemiştir.
  • Site adını verdikleri şehir devletleri şeklinde teşkilatlandıkları için siyasi birlikten yoksun kalmışlardır.
  • En önemli siteleri: Ur, Uruk, Kiş, Lagaş’tır
  • Teokratik anlayış doğrultusunda sitelerin başında Ensi veya Patesi adını verdikleri Rahip-Krallar yer almıştır.
  • Rahip-Krallar ayrıca en yüksek yargıç konumundadır.
  • Her kentte tanrılara adanmış “ziggurat” adı verilen tapınaklar inşa etmişlerdir.
  • Çok tanrılı din anlayışını benimsemişlerdir.
  • Sulama kanalları yaparak tarımsal üretimi artırmaya çalışmışlardır.
  • Toplum hürler ve köleler olarak sınıflandırılmıştır.
  • Toplumda  eli silah tutabilen tüm kesim orduya katılarak asker sayılmıştır.
  • Elamlılar ve Akadların saldırıları sonucu yıkılmıştır.
  • Yazı ilk kez MÖ 3200’lü yıllarda ziggurat tapınaklarına getirilen ürünleri kontrolünü sağlamak amacıyla kil tablet üzerine konulan işaretler vasıtası ile Sümerliler tarafından kullanılmıştır.
  • Ziggurat tapınaklarında son katlarında yaptıkları gözlemler ile günümüzde kullandığımıza çok yakın ay yılına dayanan ay takvimini bulmuşlardır.
  • Tarihteki ilk yazılı kanunlar Lagaş Kralı Urkagina tarafından hazırlanmıştır.
  • Urgakina Kanunları toplumda sosyal ve mülkiyet hakları getirilmiş, aile kurumu koruma altına alınmış, suçların cezası olarak ise ekseriyetle para cezası tercih edilmiştir.
  • “Gılgamış”, “Tufan” ve “Yaratılış” destanlarına sahiptirler.
  • Matematik alanında dört işlemi için cetveller hazırlamışlardır.
  • Geometri alanında hacim ölçme yöntemlerini geliştirmiş, daireyi 360 dereceye bölerek alanını hesaplamışlardır.

BABİLLER

  • Amurruların devamı olarak Babiller tarafından Mezopotamya’da kurulmuştur.
  • Sami ırkına mensupturlar.
  • Başkenti Babil’dir.
  • Teokratik yönetim doğrultusunda Kral Tanrının temsilcisidir ve onun adına ülkeyi yönetir.
  • En önemli hükümdarı Hammurabi teokratik anlayışa aykırı olarak Mutlak monarşi ile devletini yönetmiş gücünü ordudan alarak kendisini adaletin kralı olarak tanımlamıştır.
  • Çok tanrılı dini anlayışı benimsemişlerdir.
  • Sümer kanunları örnek alınarak Hammurabi tarafından kısassa kısas anlayışı hâkim 282 maddelik yasalar hazırlanmıştır.
  • Bu kanunlar işlenen suçlar, vergi, miras, evlenme, mülkiyet gibi toplumsal yaşamı ilgilendiren tüm alanları kapsayıcı özellik göstermektedir.
  • Mimari alanda Babil Kulesi ve Babil’in Asma Bahçelerini inşa etmişlerdir.
  • Babil’in asma bahçeleri” Dünyanın Yedi Harikasında biri olarak sayılmıştır. 

ASURLAR

  • Yukarı Mezopotamya’da bölgesinde kurulmuştur.
  • Sami ırkına mensupturlar.
  • Başkentleri Ninova’dır.
  • Kurdukları ticaret kolonilerinde Kral Yolunu kullanarak Anadolu’yla güçlü bir ticaret bağı oluşturmuştur.
  • Anadolu’da oluşturdukları Karum adını verdikleri pazarlarda ürünlerini satmıştır.
  • Sümerlilerden öğrendikleri yazıyı ticaret yaptıkları Anadolu’ya getirerek bölgede tarihi çağları başlatmışlardır.
  • Tarihte bilinen ilk kütüphaneyi Ninova’da kurmuşlardır.

AKADLAR

  • Sami kökenlidirler.
  • Kral Sargon tarafından Akkad merkezli kurulmuştur.
  • Düzenli orduya sahip olan tarihteki ilk medeniyet olmuştur.
  • Ordu gücü doğrultusunda hâkimiyet altına aldıkları topraklarda ilk imparatorluğu meydana getirmişlerdir
  • Tarımsal üretimi artırmak için sulama kanalları yapmışlardır.
  • Sümer kültürünün yayılmasında etkili rol oynamışlardır.

ELAMLAR

  • Sus merkezli kurulmuştur.
  • Kuruluş aşamasında şehir devletleri tarzında teşkilatlanmış sonraki süreçte merkezi krallık olmuştur.
  • Çömlek ve seramik sanatında büyük gelişme göstermişlerdir.
  • Asurlar tarafından yıkıldılar.

SOĞDLAR

  • Maveraünnehir bölgesinde şehir devletleri olarak hâkimiyetlerini sürdürmüşlerdir.
  • Semerkant ve Buhara  en önemli şehirleri arasındadır.
  • Çeşitli dönemlerde Büyük Hun, Akhun ve Kök Türklerin hâkimiyeti altına girmişlerdir.
  • Köktürler döneminde ipek yolu üzerine ticaret yapmış, koloniler kurarak Asya ve Avrupa kıtasında ticaret ağı meydana getirmişlerdir.

DOĞU AKDENİZ MEDENİYETLERİ

FENİKELİLER

  • Günümüzdeki Lübnan ve çevresinde kurulmuştur.
  • Şehir devletleri şeklinde teşkilatlanmışlardır,
  • En önemli şehirleri Sur, Sayda, Beyrut ve Biblos’tur.
  • Ekonomileri tamamen kurdukları koloniler, yaptıkları ticarete dayalı olmuştur.
  • Akdeniz kıyılarında kurdukları ticaret ağı ile doğu medeniyetini batıya taşımışlardır.
  • Çok tanrılı din anlayışını benimsemişlerdir.
  • Kendilerine özgün kullandıkları 22 harflik alfabe Romalılar tarafından geliştirilerek günümüz latin alfabesinin temeli olmuştur.

İBRANİLER

  • Günümüz Filistin topraklarında kurulmuştur.
  • Yahudiliğe inanarak tarihte tek tanrı inancını benimseyen ilk topluluk olmuşlardır.
  • En parlak zamanlarını Hz.Süleyman döneminde yaşamışlardır.
  • Kendilerini diğer milletlerden üstün görerek ırkçı bir politika izlemişlerdir.
  • Babil Kralı II. Nabukadnezar ve Romalılar tarafından kutsal mabetleri Süleyman Tapınağı yıkılmış yurtlarından sürgün edilerek farklı coğrafyalarda birçok devletin egemenliğinde yaşamlarını sürdürmüşlerdir.
  • Hukuk Kurallarını Yahudiliğin Kutsal Kitabı olan Tevrat’a göre Hz. Musa’ya gönderilen ve “On Emir” adıyla bilinen hükümlere dayandırmışlardır.
  • On Emirde; Yahudilere insanları öldürmemeleri, zina etmemeleri, hırsızlık yapmamaları gibi emirler yer almaktadır.

YUNAN MEDENİYETİ

  • Dorlar tarafından kurulan ilk çağın en önemli medeniyetlerinden biridir.
  • Polis adı verilen şehir devletleri şeklinde teşkilatlanmışlardır. (Atina,Sparta Korint, Megara)
  • Siyasi güç başlangıçta Aristokratların elinde iken daha sonrasındaki süreçlerde Oligarşi, Tiranlık ve Demokrasi şeklinde el değiştirmişler.
  • Coğrafyanın tarıma elverişli olmaması sebebi ile Karadeniz, Ege ve Akdeniz’de koloniler kurarak ticaret yapmışlardır.
  • Çok tanrılı dini inanışı benimsemişlerdir.
  • Tanrılarını insan gibi düşünerek ölümsüz olduklarına inanmışlardır.
  • Zeus, Poseidon, Hera, Afrodit, Hades, Ares gibi tanrıları vardır.
  • Tanrıları için her dört yılda bir olimpiyatlar düzenlemişlerdir.
  • Fenike alfabesini temel alarak yaptıkları eklemeler ile kendi alfabelerini oluşturdular
  • Yunan kentlerinde yaptıkları seçimler ile cumhuriyet ve demokrasinin ilk temellerini atmıştır.
  • Özgür düşüncenin ve pozitif bilimlerin gelişmesine önemli katkılarda bulundular.
  • Matematik ⇒Pisagor   Tarih  ⇒ Herodot   Tıp  ⇒ Hipokrat  Felsefe ⇒ Tales, Heraklit, Sokrates, Platon

İRAN MEDENİYETİ

  • İran’da Medler ve Persler tarafından kurulmuştur.
  • İyilik tanrısının temsilcisi olarak nitelendirilen İmparator tarafından yönetilir.
  • Anadolu ve Mezopotamya’da hâkimiyet sağlamışlardır.
  • Topraklarını satraplık ismini verdikleri eyaletlere ayırmış ve merkezden gönderdikleri yerel yöneticiler ile yönetmişlerdir.
  • Satraplar periyodik olarak merkezi otorite tarafından denetlenmiştir.
  • Kral’a bağlı sürekli bir orduya sahiptirler.
  • Tarihteki ilk posta teşkilatını kurmuşlardır.
  • Ekonomik olarak Kral yolunu üzerindeki ticaretlerde büyük gelir elde etmişlerdir
  • Makedonya Kralı Büyük İskender tarafından yıkılmıştır.

MISIR MEDENİYETİ

  • Nil Nehri etrafında gelişmiş bir medeniyettir.
  • Çevresinin çöl ve denizler ile kaplı olması sebebi ile diğer medeniyetlerden fazla etkilenmeyerek özgün bir medeniyeti oluşturmuştur.
  • Teokratik yönetim anlayışı doğrultusunda Tanrı-kral olarak kabul edilen Firavunlar dini ve siyasi tek otoritedir ve yetkileri sınırsızdır.
  • Ordusunun temelini Firavunu koruyan hassa birlikleri oluşturmuştur.
  •  ‘Nom’ adlı şehir devletleri yapılanması zamanla merkezi devlet teşkilatlanmasına dönüşmüştür.
  • Nil Nehrindeki verimli topraklar sebebi ile temel geçim kaynağı tarım olmuştur.
  • Çok tanrılı din anlayışına sahiptirler ve önemlilerinden biri güneş tanrısı Amon-Ra’dır
  • Hititler ile yaptıkları Kadeş Antlaşması dünyadaki ilk yazılı antlaşmadır.
  • Papirüs bitkisinden elde ettikleri kâğıtların üzerine resim yazısı olarak nitelendirilen kendilerine özgün hiyeroglif yazısını kullanmıştır
  • Ölümden sonraki hayata inandıkları için ölülerini mumyalamış bu durum anatomi, tıp ve eczacılık bilimlerinden gelişmelerini sağlamıştır.
  • Firavunlara anıt mezar niteliğinde yapılan piramitler inşa ederek mimari alanda gelişmiştir.
  •  Keops, Kefren, Mikerinos en önemli piramitler arasındadır.
  • Mısırlıların ektikleri ürünün zarar görmesini engellemek amacıyla Nil Nehrinin taşma sürecini hesaplaması astronomi biliminin gelişmesini sağlamış ve güneş yılı esaslı ilk takvimi icat edilmiştir.
  • Pi sayısını günümüze en yakın değerini bulmuşlardır. (3,16)

ÇİN MEDENİYETİ

  • Sarı Nehrin etrafından kurulan dünyanın en eski uygarlıklarındandır.
  • Mücadele içerisinde olduğu Türk, Moğol ve Tibet kültüründen etkilenmiştir.
  • Çok tanrılı din anlayışına sahiptirler.
  • En yaygın dinleri Konfüçyüsçülük, Taoizm ve Budizm’dir.
  • İlk Çağ ticaret yollarının en önemlilerinden İpek yolunun hâkimiyeti için Türklerle mücadele etmişlerdir.
  • İpek böcekçiliği işlemesinde ve ticaretinde ilerlemişlerdir.
  • Bilim ve teknik alanında gelişmiş kâğıt, barut, matbaa, mürekkep ve pusulayı bularak dünya uygarlık tarihine katkı sağlamıştır.
  • Pirinç tarım alanında en fazla üretilen ürün olmuştur.
  • Bilim ve teknik alanındaki buluşları Talas Savaşı ile Müslümanlara, Haçlı Seferleri ile de Avrupa’ya taşınmıştır.
  • Mimari alanda gelişmiş Çin Seddi ve Budist tapınakları inşa etmişlerdir.

HİNT MEDENİYETİ

  • Güneydoğu Asya’da İndus Nehri çevresinde kurulmuş uygarlıktır.
  • Yer altı ve üstündeki kaynakları zengin olması sebebi ile tarih boyunca birçok devlet tarafından istilaya uğramıştır.
  • Sınıf ayrımının olduğu en katı toplumsal yapılardan Kast sistemi vardır.
  • Kastlar arasında geçişin olmadığı bu sistemde toplum Brahmanlar Ksatriyalar Vaisyalar Sudralar: olarak sınıflandırılmış en alt kademede yer olan köleler ise bu sınıfa dâhil edilmemiştir.
  • Kast sitemi sebebi ile toplumda ulusal birlik ve beraberlik olmamıştır.
  • Hinduizm, Brahmanizm, Taoizm, Konfüçyüs’ü, Manihaizm çok tanrılı din anlayışı vardır.
  • Matematik alanında önemli katkıda bulunarak sıfırı bulmuşlardır.

MAKEDONYA KRALLIĞI

  • II.Filip Yunan şehir devletlerini birleştirmiştir.
  • Kralın suikast sonucu öldürülmesi ile oğlu Büyük İskender başa geçmiştir.
  • Yaklaşık 12 yıl süren Asya seferi ile sınırlarının Hindistan’a kadar ulaştığı büyük bir imparatorluk kurmuştur.
  • Büyük İskender meşruiyet kaynağını dine dayandırarak kendisini tanrı Amon-Ra’nın oğlu ilan etmiştir.
  • Asya seferi ile doğu ve batı kültürlerini sentezlenerek Helenistik kültürün temelleri atılmıştır.
  • Hâkimiyet altına alınan bölgelerde kütüphaneler açmıştır. (İskenderiye Kütüphanesi )
  • Ülke topraklarını Perslerdeki satraplık yönetimi örnek alınarak eyaletlere göre sınıflandırmıştır.
  • Büyük İskender yapacağı seferlerde yanında götürdüğü bilim insanları ile gidilen ülkelerin coğrafi durumunu, şehirlerin planlarını, iklimi, yer altı zenginlikleri stratejik yerlerini vb. birçok coğrafi faktörü hakkında araştırma yapmıştır.
  • Babil’de ölümü ile birlikte imparatorluk kendi içerisinde birçok krallığa bölünmüştür. Anadolu’da Kurulan Bergama krallığı döneminde; Parşömen imal edilmiş, Bergama kütüphanesi açılmış, dönemin en önemli sağlık merkezlerinden Asklepion hizmete başlamış ve Zeus Tapınağı inşa edilmiştir.

ROMA İMPARATORLUĞU

  • Roma merkezli İtalya yarımadasında kurulmuştur.
  • İlk çağın en güçlü devletlerinden biridir.
  • Krallık, cumhuriyet ve imparatorluk şeklinde yönetilmiştir.

Krallık: Senato ve Halk Meclisi tarafından seçilen Kralın görevden alınma ve yetkisinin kısıtlama durumları da Senato’ya aittir.
Cumhuriyet:  Senatonun belirlediği iki konsül ülkeyi yönetir. Olağanüstü durumlarda konsüllerden biri altı aylığına geniş yetkiler ile diktatör seçilerek geçiş süreci içerisinde devleti yönetme yetkisine sahip olabilir.
İmparatorluk: Agustus döneminde gerçekleşen bu dönemde  tüm yetkiler imparator uhdesinde toplanmıştır

  • Toplum Patriciler, Plebler, Yanaşmalar ve Köleler olmak üzere dört sosyal sınıfa ayrılmıştır.
  • Toplumun en üst kademesinde yer alan patriciler ayrıcalık bir sınıf olarak Senato’da yer alır, devlet kademelerinde geniş yetkilere sahip olurdu.
  • İmparatorluk Devri’nde lejyon adı verilen sürekli ordular oluşturmuşlardır.
  • Kavimler göçünden sonra Doğu Roma-Batı Roma olmak üzere ikiye ayrılmıştır.
  • Başlangıçta çok tanrılı din anlayışını benimsemişlerdir.
  • Milona Fermanı (313) ile birlikte Hristiyanlık dininin toplum tarafından benimsenmesine izin verilmiş 381’de ise resmi din olarak kabul edilmiştir.
  • Patrici ve Plepler arasında yaşanan mücadeleler sonucunda oluşturulan Oniki Levha Kanunları toplumsal statü farkları giderilmiştir.
  • On İki Levha Kanunları günüz Avrupa Hukukunun temellerini oluşturmuştur.
  • Günümüzdeki Miladi Takvimini  olan  Jülyen Takvimini oluşturmuşlardır.
  • Fenike alfabesini geliştirerek Latin alfabesini temelini oluşturmuşlardır.

Yasal Uyarı: Yayınlanan yazıların/içeriklerin tüm hakları “tarihbilgini.com” aittir.  Kaynak gösterilmeden  yazının/içeriğin tamamı yada bir kısmı kullanılamaz.

Daha Fazla Göster
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.