12. SINIFTYT/AYT
Trend

1.Dünya Savaşı

    I.DÜNYA SAVAŞI (1914-1918)

 


  • İtalya savaş sırasında taraf değiştirerek İtilaf Blok’una geçmiştir.
  • Savaş sürecinde İttifak Bloğuna: Osmanlı Devleti, Bulgaristan İtilaf Bloğuna: ABD, Sırbistan, Japonya, Romanya, Yunanistan devletleri dâhil olmuştur.

Genel Sebepler

  1. Fransız İhtilali: İhtilalden etkilenen ulusların kendi devletlerini kurmak istemeleri.
  2. Sömürgecilik: Sanayi İnkılabı ile birlikte başlayan ham madde ve pazar bulma arayışı için sömürgeci devletlerin karşı karşıya gelmesi.

Diğer Sebepler

  • Siyasi birliklerini geç tamamlayan İtalya ve Almanya’nın sömürge toprak arayışları
  • Avusturya – Macaristan ve Rusya arasında gerçekleşen Balkanlara nüfuz etme mücadelesi,
  • Almanya ile Fransa arasında Alsas – Loren bölgesindeki hâkimiyet mücadelesi,
  • Rusların panislavizm ve sıcak denizlere inme politikası,
  • Japonya’nın Uzakdoğu’daki yayılmacı politikası,
  • İngiltere ve Almanya arasındaki rekabet,
  • İtalya’nın Akdeniz’e hâkim olmak istemesi,

28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan Veliahttı Ferdinand’ın Saraybosna’da Sırplı Gavrilo Princip tarafından öldürülmesi üzerine Avusturya Sırbistan’a savaş açmıştır. Bu durum üzerine Rusya, İngiltere ve Fransa Sırpların, Almanya ise Avusturya’nın yanında savaşta yer almıştır.


Osmanlı Devletinin Savaşa Girmesi

Savaş başladığında tarafsızlığını ilan eden Osmanlı Devletinde İttihat ve Terakki hükümeti kaybedilen toprakları geri almak ve siyasi yalnızlıktan kurtulmak amacı savaşta yer almak istemiştir. Bu doğrultuda ilk olarak İtilaf bloğuna dâhil olmak için üzere girişimler yapılsa da bir netice alınmaması üzerine Almanlar ile anlaşma yapılarak ittifak bloğunda yer almıştır.

Almanya; Osmanlı Devletinin İttifak bloğuna dâhil olması ile birlikte açılacak yeni cephelerle üzerindeki yükü azaltmak, Padişahın halifelik makamından yararlanarak Müslümanları tarafına çekmek, Osmanlı Devletinin demografik (nüfus),  jeopolitik ve askeri gücünden yararlanmak, boğazların kontrolünü sağlayarak İtilaf devletlerince Rusya’ya gönderilecek yardımı engellemek istemiştir.

İngiliz ve Fransızlardan kaçan Goeben ve Breslau isimli Alman gemilerinin Türk karasularına girmesi üzerine Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını ilan ederek İngilizlere teslim etmemiş, isimleri Yavuz ve Midilli olarak değişen gemiler Rus limanlarını bombalaması ile Osmanlı Devleti resmen savaşa dâhil olmuştur. (29  Ekim 1914)


     OSMANLI DEVLETİNİN SAVAŞTIĞI CEPHELER

TAARUZ CEPHELERİ

1.Kafkasya Cephesi

  • Rus ilerleyişini durdurmak,
  • Enver Paşanın Turancılık politikası (Orta Asya Türkleri ile Anadolu Türkleri ile birleştirmek)
  • Kars, Ardahan, Batum’u geri almak
  • Bakü petrollerini kontrol etmek.

Yukarıda yer alan sebepler doğrultusunda  Osmanlı Devleti tarafından açılmıştır. Enver Paşa komutasındaki Türk ordusu 22 Aralık 1914’te Ruslara karşı taarruza geçerek Sarıkamış Harekâtını başlatmıştır. Ağır kış koşulları,  açlık ve bulaşıcı hastalıklar sebebi Türk ordusu başarılı olamamış ve binlerce askerimiz şehit olmuştur.

İleri saldırıya geçen Ruslar Erzurum, Trabzon, Van Muş ve Bitlisi işgal etmiştir. Rusya’da gerçekleşen Bolşevik ihtilali sonrası Osmanlı Devleti Brest Litowsk Antlaşması ile kaybettiği yerleri ve Elviye-i Selâse’yi (Kars, Ardahan ve Batum) Ruslardan geri almıştır.

Çanakkale Muharebelerinin sona ermesinden sonra 16. Kolordu Komutanlığı’na atanan Mustafa Kemal Paşa Muş ve Bitlis’i geri alınmasını sağlamıştır.

1915 Olayları ve Ermeni Techiri

1.Dünya Savaşı sırasında  İtilaf devletleri tarafından kışkırtılan Ermeni Çeteleri  Anadolu’nun bir çok yerinde isyan başlatmış, Türk evlerine, karakollara,  postane vd. devlet binalarına saldırılmış ve binlerce Müslümanı katletmiştir. Yurdun güvenliğini tehlikeye düşmesi üzerine  24 Nisan 1915’te yayınlanan genelge ile çetelere öncülük eden  Hınçak ve Taşnak komite büroları kapatılmış, komite üyeleri de tutuklanmıştır.  Saldırıların devam etmesi üzerine  İttihat ve Terakki Hükûmeti 27 Mayıs 1915’te Geçici Sevk ve İskân Kanunu (Tehcir Kanunu) çıkartmıştır. Kanunla birlikte isyanlara karışan Ermenilerin zorunlu göçe tabi tutularak Irak ve Suriye bölgesine yerleştirilmesi istenmiştir.


2.Kanal  Cephesi

Mısır’ı İngilizlerden geri almak ve İngilizlerin sömürgeleri arasındaki bağlantıyı keserek lojistik destek almasını engellemek amacıyla Almanya’nın isteği doğrultusunda açılmıştır. Cemal Paşa liderliğindeki Osmanlı ordusu Almanlardan yeterince yardım alamaması ve coğrafi şartlar sebebi ile İngiliz birliklerine karşı yaptığı iki taarruz harekâtında başarılı olamamış İngilizler Sina yarımadasını ele geçirerek Suriye’ye kadar ilerlemiştir

  • Sultan Mehmed Reşat’ın cihat çağırısı İslam dünyası nezdinde karşılık bulmamıştır.

SAVUNMA CEPHELERİ

1.Çanakkale Cephesi

  • İstanbul ve Boğazları hâkimiyet altına alarak Osmanlı Devletini savaş dışında bırakmak,
  • Müttefik Rusya’ya gerekli askerî ve ekonomik yardımları yapabilmek,
  • Balkan Devletleri’ni ittifak bloğuna dâhil olmasını engelleyerek kendi taraflarına çekmek,

Sebepleri doğrultusunda İtilaf devletleri tarafında açılmıştır. Çanakkale’yi ilk olarak denizden geçmeyi deneyen İtilaf devletleri Nusret Mayısının yerleştirdiği mayınlar ve Türk Topçsunun başarısı üzerine  18 Mart 1915’te ağır bir mağlubiyet alarak geri çekilmek zorunda kalmıştır. Bu doğrultuda 25 Nisan 1915’te Gelibolu’ya karadan çıkarma harekâtı düzenleyen işgalci güçler Yarbay Mustafa Kemal ve Türk ordusunun Conkbayırı Anafartalar, Kireçtepe’de, destansı savunması ile  hezimete uğratılmıştır. Çanakkale’yi geçemeyeceğini anlayan müttefikler 10 Ocak 1916’da Gelibolu’yu tamamen terk etmişlerdir.

Alınan zafer ile birlikte

  • Dünya Savaşı’nın süresi uzamıştır.
  • Bulgaristan, İttifak bloğuna katılmış Almanya ve Osmanlı Devleti arasında kara bağlantısı sağlanmıştır.
  • Müttefiklerin yardım götüremediği Rusya’da Bolşevik İhtilali çıkmış ve Çarlık rejimi yıkılmıştır.
  • Çanakkale’deki şehitlerimizin ekseriyeti eğitim seviyesi yüksek vatandaşlarımız olmuş bu durum Cumhuriyet kurulması ile ülkede yetişmiş insan bulma sorununa sebep olmuştur.
  • Kazanılan bu zafer Millî Mücadele’ye ilham kaynağı olmuş ve Mustafa Kemal’in Millî Mücadele’nin de lideri olmasında etkili olmuştur.

2.Irak Cephesi

İngilizler tarafından sömürgelerini korumak, petrol bölgelerini kontrol altında tutmak ve Ruslara yardım götürmek amacıyla açılmıştır. Kut’ül Amâre’ye kadar ilerleyen İngilizler Halil Paşa komutasındaki Türk kuvvetleri tarafından kuşatılmış, İngiliz General Townshend ve ordusu esir edilmiştir. İngilizler yeni kuvvetleri ile birlikte Bağdat’a kadar ilerleyerek Irak bölgesini hâkimiyet altına almıştır.


3.Suriye-Filistin Cephesi

Taarruz cephesi olarak açılan Kanal Harekâtı’ndaki başarısızlık üzerine İngilizler tarafından açılmıştır. İngilizlerin Uzakdoğu’daki sömürgeleri ile bağlantısını engellenmek istenmiş fakat istenilen başarı sağlanamamış Halep İngilizlerin eline geçmiştir.

Mustafa Kemal Paşa oluşturduğu savunma hattı ile düşman ilerleyişini durdurarak İngilizlerin daha fazla ilerlemesine engel olmuştur. Bu başarılılarından dolayı Liman vo. Sanders’in yerine Yıldırım Orduları Grup Komutanlığına getirilmiştir.


4.Hicaz-Yemen Cephesi

İngilizler bağımsızlık vaadi ile Şerif Hüseyin ve bölgedeki Arap kabilelerini Osmanlı devletine karşı kışkırtmıştır. Osmanlı kuvvetleri kutsal yerleri korumak için İngilizler ve Mekke Emiri Şerif Hüseyin’e karşı savaşmak zorunda kalmıştır. Az sayıda kuvvetle çölün ortasında yiyecek, hastalık gibi pek çok sıkıntılarla birlikte, Fahrettin Paşa’nın Medine Müdafaası uzun süre devam ettirmiş savaşın sona ermesi ile Osmanlı Devleti Hicaz ve Yemen’den çekilmek zorunda kalmıştır. Bölgede bulunan kutsal emanetler ise İngilizlerin eline geçmemesi için tren ile İstanbul’a gönderilmiştir.

*Padişah Mehmet Reşat’ın cihat çağrısı, Araplar üzerinde istenilen etkiyi göstermemesi ile İslamcılık politikasının etkisini kaybettiğini göstermiştir.


YARDIM CEPHELERİ

Galiçya, Makedonya ve Romanya Cepheleri:  Osmanlı Devleti’nin kendi sınırları dışında Müttefiklerine yardım etmek amacıyla savaştığı cephelerdir.


SAVAŞIN SONA ERMESİ

Bolşevik ihtilali sebebi ile Çarlık Rusya yıkılarak Sovyet yönetimi kurulmuştur. İktidara gelen Bolşevikler 21 Kasım 1917’de savaştan çekilmiştir. Savaş esnasında tarafsızlığını ilan eden ABD gemilerinin Almanya denizaltıları aracılığıyla batırılması üzerine İtilaf bloğuna katılarak savaşta yer almıştır. Bu durum savaşın İtilaf devletleri lehine sonuçlanmasını sağlamıştır.

Sonuçları

  • İmparatorluklar yıkılmış topraklarında ulus devletleri kurulmuştur.
  • Türkiye Cumhuriyeti, Polonya, Çekoslovakya, Yugoslavya, Macaristan gibi  milli devletler kurulmuştur.
  • Rusya’da Sosyalizm, Almanya’da Nazizm, İtalya’da Faşizm gibi totaliter yeni siyasi rejimler ortaya çıkmıştır.
  • Sömürgecilik yerini manda ve himaye anayışına bırakmıştır.
  • Savaşta  kullanılan kimyasal silahlar, denizaltı ve tank gibi savaş araçları  sonucu milyonlarca insan hayatını kaybetmiştir.
  • Dünya barışını korumak amacıyla Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kurulmuştur.
  • Sivil savunma örgütleri kurulması yaygınlaştırılmıştır.
  • Savaştan en kârlı çıkan devlet İngiltere olmuştur.
  • Dünya Savaşı sonunda yenilen devletlerle imzalanan barış antlaşmalarının koşullarının ağır olması II. Dünya Savaşı’nın çıkmasına sebep olmuştur.

WİLSON İLKELERİ

ABD Başkanı Wilson, I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru savaşı sona erdirmek, barışı ve bu barışın devamını temin etmek amacıyla 8 Ocak 1918’de açıkladığı ilkeler savaşın bitmesinde etkili olmuştur.

  • Savaşı kaybeden devletlerden toprak ve savaş tazminatı almayacak.
  • Devletlerarasında gizli antlaşmalar yapılmayacak.
  • Dünya barışını sağlamak üzere uluslararası bir barış örgütü kurulacak. (Cemiyet-i Akvam)
  • Boğazlar tüm devletlerin gemilerine açık olacaktır.
  • Her millet kendi geleceğine kendisi karar verecek.
  • Osmanlı devletinde Türklerin çoğunlukla olduğu yerlerde hâkimiyet tamamen Türklerin elinde olacak. Azınlıkların yaşadığı topraklarda halk kendi geleceğine kendi karar verecek.

Wilson ilkeleri çıkarlarına ters düşmesi üzerine İtilaf devletleri bu maddeleri kendi çıkarları doğrultusunda tekrardan yorumlamış, Savaş tazminatı; Onarım bedeli, Sömürgecilik; Manda ve Himaye şeklinde değiştirilmiştir.

İmzalanan Ateşkez Antlaşmaları


MONDROS ATEŞKEZ ANTLAŞMASI (30 EKİM 1918)

Mondros Limanı’ndaki Agamemnon zırhlısında Bahriye Nazırı Rauf Bey liderliğindeki Osmanlı Heyeti  ile İngiliz Donanma Komutanı Arthur Calthorpe arasında 30 Ekim 1918’de dört gün süren müzakereler sonucunda imzalanmıştır.

Başlıca Önemli Maddeler

Madde- 5 Osmanlı Devletinin sınırlarını ve asayişinin sağlayacak askeri kuvvetleri dışındakilerinin tamamının terhis edilecektir.

Madde-7. İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit edecek herhangi bir durum vuku bulduğunda istedikleri yerleri işgal edebilecektir.

Madde-11. İran’ın kuzeybatısında ve Güney Kafkasya’da bulunan Osmanlı kuvvetleri I. Dünya Savaşı’ndan önceki sınırlara çekilecektir.

Madde-12. Resmi kullanım dışındaki telsiz, telgraf ve telefon haberleşmeleri İtilaf memurlarınca denetlenecektir.

Madde-17. Hicaz, Asîr, Yemen, Suriye ve Irak’ta bulunan Osmanlı birlikleriyle Trablus ve Bingazi’deki Osmanlı subayları İtilâf kuvvetlerine teslim olacaktır.

Madde-24. Vilayet-i Sitte’de  (Doğu Anadolu’daki altı ilde; Erzurum, Van, Elazığ, Sivas, Bitlis, Diyarbakır) bir karışıklık çıktığında itilaf devletleri bu illerin herhangi birini işgal edebilecektir

Mondros ile devletin istiklali ve milletin bağımsızlığı tehlikeye düşmüş, Osmanlı toprakları işgale hazır hale gelmiş, tüm haberleşme ve ulaşım araçları İtilaf devletlerinin eline geçmiştir. İstanbul işgal tehlikesi ile karşı karşıya kalmış antlaşma Osmanlı Devleti’nin altı asırlık tarihinin sonuna gelindiğinin habercisi olmuştur.

Antlaşmanın yapılmasından hemen sonra İngilizler tarafından Musul işgal edilmiştir. (3 Kasım 1918) Akabinde Osmanlı toprakları itilaf devletleri tarafından işgal edilmeye devam edilmiştir.

Yıldırım Orduları Grup Komutanlığın Lağvedilmesi üzerine 13 Kasım 1918’de İstanbul’a gelen Mustafa Kemal Paşa İstanbul Limanı’nda bulunan düşman savaş gemilerini üzüntüyle seyretmiş ve yaveri Cevat Abbas’a ,“Geldikleri gibi giderler!” demiştir.


Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919)

Dünya Savaşı’nı sona erdiren antlaşmaların hazırlandığı konferans 32 devletin katılımıyla gerçeklemiştir. Konferans sonunda, Osmanlı Devleti hariç I. Dünya Savaşı’nda yenilen bütün devletler ile barış antlaşmaları imzalanmıştır. Osmanlı devleti ile antlaşma imzalanmamasının   temel sebebi Osmanlı topraklarını nasıl paylaşacakları konusunda itilaf devletlerinin arasındaki anlaşmazlıktır. Konferansta İtalya’nın güçlenmesinin kendi sömürge yolları için bir tehdit oluşturabileceğini düşünen itilaf devletleri daha önce İtalya’ya verilen İzmir ve çevresi İtalya’dan alınıp Yunanistan’a verilmiştir.

Toplantı Sonrası İmzalanan Barış Antlaşmaları

 

 

 


Yasal Uyarı: Yayınlanan yazıların/içeriklerin tüm hakları “tarihbilgini.com” aittir.  Kaynak gösterilmeden yazının/içeriğin tamamı yada bir kısmı kullanılamaz.

Daha Fazla Göster
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.